تأثیر نامه ایران، روسیه و چین درباره خاتمه قطعنامه ۲۲۳۱ بر آینده پرونده هسته‌ای

نامه مشترک ایران، روسیه و چین در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ (که در ۱۹ اکتبر به طور رسمی منتشر شد)، نقطه عطفی در پرونده هسته‌ای ایران به شمار می‌رود. این نامه، خطاب به آنتونیو گوترش و واسیل نبنزیا (رئیس دوره‌ای شورای امنیت)، تمام مفاد قطعنامه ۲۲۳۱ را بر اساس بند ۸ اجرایی آن، از ۱۸ اکتبر خاتمه‌یافته اعلام کرد و تلاش‌های بریتانیا، فرانسه و آلمان (سه کشور اروپایی) برای فعال‌سازی مکانیسم «اسنپ‌بک» را «دارای ایراد حقوقی» خواند.

نویسندگان نامه تأکید کردند: «سه کشور اروپایی، با توقف اجرای تعهدات خود در برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ و عدم طی کامل سازوکار حل اختلاف، صلاحیت استناد به مفاد آن را ندارند.» این اقدام، پس از نامه وزرای خارجه سه کشور در ۲۸ اوت ۲۰۲۵، پرونده هسته‌ای ایران را از دستور کار شورای امنیت خارج کرده و گزارش‌گیری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) را متوقف می‌نماید.

چه آنکه سابقه قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰ ژوئیه ۲۰۱۵) به عنوان تأییدکننده برجام، شامل «روز انتقال» (اکتبر ۲۰۲۳) برای لغو محدودیت‌های موشکی و «روز خاتمه» (۱۸ اکتبر ۲۰۲۵) برای پایان کامل است و منافع اقتصادی و امنیتی متقابل بین سه کشور را تقویت می کند. ایران غنی‌سازی را بدون محدودیت ادامه می‌دهد، در حالی که روسیه و چین نفوذ خود را در خاورمیانه افزایش می‌دهند. اما ادعای سه کشور اروپایی مبنی بر «عدم پایبندی ایران» بدون بررسی نقض تعهدات خود، نشان می‌دهد که این روایت‌ها بدون توجه به بند ۱۴ قطعنامه (خروج خودکار از دستور کار هیئت مدیره آژانس) ناقص هستند.

اما به طور خلاصه نامه مشترک ایران، روسیه و چین در هفته گذشته، که انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ را تأیید کرد، چهار محور اصلی اثرگذاری بر پرونده هسته‌ای ایران دارد:

لغو محدودیت‌های تسلیحاتی و موشکی: از ۱۸ اکتبر، ایران می‌تواند تسلیحات سنگین وارد/صادر کند، که قدرت نظامی آن را افزایش می‌دهد

خروج از دستور کار آژانس: گزارش‌گیری آژانس متوقف شده و غنی‌سازی بدون نظارت سازمان ملل ادامه می‌یابد

ناکامی اسنپ‌بک سه کشور اروپایی: تلاش‌های اروپا برای بازگرداندن تحریم‌ها بی‌اثر شده و انزوای دیپلماتیک آن‌ها را تشدید می‌کند

تقویت محور کشورهای شرقی: همکاری با بریکس، تجارت ایران را افزایش داده و نفوذ روسیه و چین را در خاورمیله تقویت می‌کند